Литэ: различия между версиями

55 байт добавлено ,  6 лет назад
Нет описания правки
(Новая страница: «мини|[[Хиндү шажан|Хиндү литэ]] '''Литэ''' буюу '''Сагалбар''', '''Хуанли'''(…»)
 
[[Файл:Hindu calendar 1871-72.jpg|мини|[[Хиндү шажан|Хиндү]] литэ]]
'''Литэ''' буюу '''Сагалбар''', '''Хуанли'''({{lang-zho|皇曆}}) - — [[ниигэм]], [[шажан]], [[худалдаа арилжаа]], [[засаг захиргаа]]най зорюулалтаар үдэрүүдые зохёон байгуулаха систем юм. Ингэхэйн тулд тодорхой саг хугаануудада нэрэ олгоно: [[хоног]], [[долоо хоног]], [[һара (тоолол)|һара]], [[жэл]] гэхэ мэтэ. Үдэрүүдэдэ үгэхэ нэрые огоноо гэнэ. Литэ дахи үеүүд (жэл, һара г.м.) ихэнхэдээ [[һара]] али [[наран]]ай циклтэй синхроншлогдоһон байдаг. Олон иргэншил, ниигэмүүд өөрһэдэй хэрэгһээндээ тааруулан, (ихэнхэдээ) өөр газарһаа гарал үүсэлтэй литэ дээр тулгуурлаһан литэнүүд зохёоһон байдаг. Литэ хадаа hарын дүхэригэй хубилалтатай тааруулан зохёогдоhон байна.
 
Литэнь мүн он тоолол бэшэһэн түхөөрэмжые хэлэнэ. Энэнь сааһан дээрэ хэблэһэн, алишье компьютериин программ байжа болоно.
Календарь гэдэг үгэнь [[латин хэлэн]]эй ''kalendae'' гэдэгһээ гаралтай бүгөөд энэнь латин хэлэнээр һара бүрин эхэнэй үдэрэй нэрэ байжээ.
 
Хуанли (хялбар ханзы: 皇历; уламжлалта ханзы: 皇曆; пиньин: huánglì) гэдэг үгэнь [[Хитад хэлэн|Хитадаар]] "«эзэн хаанай литэ"» гэһэн үгэ бүгөөд үдэр бүри тохёохо онсо шухал үйлэ ябадал, саг, зүгэ шигые заадаг байна.
 
[[Буряад]]-[[монголшууд]]ай абаhан литэ 12 жэлэй (хулгана, үхэр, бар, туулай, луу, могой, морин, хонин, бишэн, тахяа, нохой, гахай).
 
== Холбооһон ==
* {{Commons|Calendars}}
 
[[Категори:Ниигэм]]
1599

правок