Алан Тюринг: различия между версиями

Нет описания правки
| гар = [[File:Alan_Turing_signature.svg|100px]]
}}
'''Алан Мэтисон Тюринг  '''([[Англи хэлэн|англ.]]&#x3A; <span lang="en">''Alan Mathison Turing''</span>, <small>OBE</small>, <small>FRS</small>, 1912  оной  6 һарын 23 —  1954  оной  6 һарын 7),  [[Ехэ Британи|Британиин]]  математик, криптолог, [[Ушар ухаан|логик]],  компьютерэй шэнжэлхэ ухаанай  анхадагша. Алгоритм ба тоололго үзэлые Тюрингэй машина гэһэн абстрактна загбараар хэлбэришүүлһэнээр информатикын хүгжэлдэ ехэ хуби нэмэр оруулба.<ref name="frs"><cite class="citation journal">맥스 뉴먼(M. H. A. Newman) (1955년 11월 1일). </cite></ref><ref name="AFP"><cite class="citation news">Paul, Gray (1999년 3월 29일). </cite></ref><ref>{{Harvnb|Sipser|2006|p=137}}</ref>  Тюрингын туршалтын болбосоруулгаар алдартай. Информатикын шухала амжалтые үлөөһэн хүнүүдтэ  жэл бүри Тоосолхо машинын ассоциациин гардуулдаг Тюрингын шагнал тэрэнэй нэрэмжэтэй байна. Теориин информатика болон [[хэмэл оюун|хэмэл оюунай]] ай һалбарда ехэхэн хуби нэмэр оруулһан ушар тэрэниие  «информатикын баабай» гэжэ нэрлэнэ.
 
Дэлхэйн II дайнай үедэ Алан Тюринг Блетчли-паркта байрлаха криптоанализэй шэглэлээр засагай газарай код болон шифрын һургуулида ажаллажа байгаа.
Тэрэ Hut 8 гэхэ бүлэгые ударидажа байһан болон [[Кригсмарине|Германиин уһан сэрэгэй флотой]] мэдээдэ криптоанализ хэхэдэ шэглэгдэжэ байгаа.
Тюринг захяанай нюусалалые эбдэхэ хэдэ хэдэн арга зохёоһон болоод энэ дотор Германиин [[Энигма шифратор|«Энигма»]]ой шифраторой нюусые тайлахада ашаглагдажа байһан «[[«Бомба крыптологична»]]» машинада зорюулһан онолой һуури бүтээлшье гэһэн орожо байгаа.
1945  ондо тэрэнэй зохёон бүтээгдэһэн Тюрингын машинань эхин шатын компьютераар, хэсүү тоолохо ба логикын асуудалые шиидбэрилхэ шадаба.
 
Дайнай һүүлдэ Тюринг [[National Physical Laboratory, UK| Ехэ Британиин физикын үндэһэнэй лабораторида]] ажаллажа байгаа. Эндэ тэрэ өөрын түһэлые дахажа дэлхэйдэ түрүүшынхиеэ һанаха ойдо хадаглагдаха программатай компьютер [[ACE]] бүтээгдэбэ.
1948 ондо эрдэмтэн маань [[Манчестерэй ехэ һургуули]]ин дэргэдэхэ Макс Ньюманай тоосоолон бодохо лабораторида нэгдэһэн болоод тэндэ [[Manchester computers|Манчестерэй компьютернүүд]]{{sfn|Leavitt|2007|с=231–233}} бүтээхэдэ туһалхаар оролсоһон ба дараагаар [[Математикын биологи|математик биологиин]] талаар һонирхожо эхилээ.
 
Тиимэшье, Тюринг  1952  ондо тэрэ үедэ гэмтэ хэрэг байһан [[гомосексуализм|гомосексуализмаар]]аар англиин сагдаагай баригдажа,  ялалагдаһан байгаа.<ref name="seosaa">[http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2013/12/25/2013122500191.html 비운의 英 수학자, 59년만에 "«동성애 罪"» 사면받아] 조선일보 2013년 12월 25일자</ref>  Харин түрмэ шорондо хаагдахын орондо тэрэ кастрировалагдаһан байгаад, хоер оной һүүлдэ  цианидтай алимые эдеэд амяа хорлобо.<ref name="seosaa">[http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2013/12/25/2013122500191.html 비운의 英 수학자, 59년만에 "«동성애 罪"» 사면받아] 조선일보 2013년 12월 25일자</ref>
 
Наһа бараһанай һүүлдэ 59 ой болохо [[2013 он|2013]] оной 12 һарын 24-дэ [[II Елизавета]] хатан Крис Грейлинг хуули зүйн сайдай мэдүүлэлээр Тюрингын гомосексуализмын гэмые амнистировалба. Һүүлдэнь гэмгүй гэһэн шиидхэбэри гараад, тэрэнэй нэрые һэргээбэ.<ref name="seosaa">[http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2013/12/25/2013122500191.html 비운의 英 수학자, 59년만에 "동성애 罪" 사면받아] 조선일보 2013년 12월 25일자</ref>