Амазон мүрэн: различия между версиями

Нет изменений в размере ,  4 года назад
м
→‎Түүхэ: clean up using AWB
м (clean up using AWB)
м (→‎Түүхэ: clean up using AWB)
 
[[Анда|Андын]] нюрганһаа эхилээд далай хүрэтэр Амазон мүрэнөөр анха аялһан хүн боло [[1842]] ондо иин аялһан [[Испани]]ин [[Франсиско Орельян]] бэлэй. Тэрэнэй багынхан [[8 һара|8 һарын]] дотор бараг 6000 км зам туулба. Ямаршье [[газарай зураг]]гүй, тэндэхын [[гол мүрэн]]эй талаар онсын мэдлэггүйн дээрэ нютагай омгынханай хэлэн яриаг мэдэдэггүй испанишууд эхэ газарые бараг хүндэлэн туулһан энэ аялал ямаршуухан хэсүү байһаные одоо түсөөлэхэд бэрхэ. Хоол хүнэһэнэй нөөсэ багатай, өөһэдын хэһэн багахан хэбрэг онгосоор аялха ябасадаа тэдэ матрууд, анаконда гэхэ [[могой]]нууд, пираньянууд, голын абарга загаһанууд гээд Амазоной «гайхамшагуудтай» ушаржа ёһотой арьһан махаараа мэдэржэ ябаба.
 
Аяллынхаа ябасад дайнжа түрэмгэйтүримхэй индеецүүдтайиндеецүүдтэй тулалдаха удаа нэгэ бэшэ тохёолдожо байһан гэдэг. Тромбетас гэхэ голын адаг оршомдо ехэ ширүүн тулаан болоһон түүхэтэй. Испанишуудые бүхынһээ элүү гайхашаруулһан зүйл гэбэл дайшадай эхинэй эгэнээндэ нум сумаар зэбсэглэһэн үндэр нюргатай, хахад нүсгэн эмэгтэйшүүд тулалдажа байһан ябадал ажа. Тэдынэй омогой бусад дайшадһаа элүү аймшаггүй эрэ зоригтой тулалдажа байба. Тэдыгээр эрэлхэг эмэгтэйшүүд Амазоной эртын домогто үгүүлдэг илагдал гэдэгые мэдэдэггүй эмэгтэй дайшадай ябадалые һанагдуулжа байба. Тиимэ болоод Орельян уг мүрэные Амазон мүрэн хэмээн нэрэлһэн байна.
 
Тэрэ сагһаа хойшо шудалгаа шэнжэлгын олон олон ангинууд энэ агуу ехэ мүрэндэ ошожо байһаные дурадбал [[Франци]]ин Кондамин, [[Герман]]ай [[Хумбольдт]], [[Англи]]ин Бейтс болон [[Ород]]ой аялагша Лангсдорф нара болоод XVIII зуунай эсэс, XIX зуунай эхээр Амазоной шугуйда нэбтэржэ шадаад голнуудай хатан хаанай болон тэрэнэй хабын шэглиг ойн амида юртэмсые [[шэнжэлхэ ухаан]]да нээжэ үгэһэн байна.