Эрхүү хото: различия между версиями

942 байта добавлено ,  4 года назад
Нет описания правки
}}
'''Эрхүү''' ({{lang-ru|Иркутск}}), [[Оросой холбоото улас]]ай [[Эрхүүгэй можо|Эрхүүгэй можын]] засагай захиргаанай түб, [[Сибирь|Сибириин]] шухала томо хотонуудай нэгэн. [[Эрхүү гол]]ой [[Ангар мүрэн]] руу шудхажа ородог адагта һууна.
 
== Газар зүй ==
Эрхүү хото Орос уласай ниислэл [[Москва]] хотоһоо 5185 км, [[Байгал]] нуурһаа баруун хойшо 72 км зайда, [[Енисей мүрэн]]дэ шудхажа ородог [[Ангар мүрэн]]эй эрьедэ оршдог. Эрхүүгэй Уһан сахилгаанай станциин хэһэгтэ мүрэн 580 м үргэн болодог. Хотын нэрын анхадагша удха болоһон [[Эрхүү гол]] хотын баруун урдаһаа ерэжэ Ангарта шудхадаг. Ангар хотые зүүн эрье, баруун эрье гэжэ хоёр хубаана.
 
Эрхүү зундаа халуун, үбэлдөө хүйтэн. 7 һарада дундажаар +18 °C, ехэдээ +37.2 °C, 1 һарада дундажаар −18 °C, туйлдаа −49.7 °C хүрэнэ.
 
== Түүхэ ==
1652 ондо Иван Похабов хэжэ нэрэтэй хасаг, хасагуудай үбэлжөөнэй модон гэр (Эрхүү голой Ангар гол руу ородог адагта) болбосоруулаад бариһан байна. 1661 ондо Яков Похабов хажуудань модон хэрэм бариба. Энэ хэрэм алта наймаалха, мүн зэрлиг амитадай зөөлэн арһа [[Буряадууд|буряад арадһаа]] абаха гэжэ хэрэглэн табигдаһан байна. Нэгэ хэды жэл болоод энэ модон хэрэм 1686 онһоо „хото“«хото» гэжэ нэрэллэдэг болобо. Түрүүшын [[Москва]] хүртэр харгы, Сибириин харгы гэжэ нэрэлһэн, 1760 ондо баригбада. Бараан ехынхиинь [[Хяагта]]ар гарадаг [[Ехэ Сайн зам]]аар [[Хитад Улас]]һаа Ород руу оруулладаг байна. Энэл сагта Эрхүү хото, худалдаа наймаанай түб хото болоод, өөдөө гараба. Эрхүүгэй худалдаа наймаанай бараа алтанһаа, үнтэй шулуунһаа, зөөлэн арһанһаа, модонһоо, сайһаа, торгонһоо болон бусад юмэнүүдһэй бүридэбэ.
 
19-дэхиин зуун жэлэй эхиндэ Эрхүү хото баруун тэһээ декабрист-эльгээһэншүүдэй газар болоод байгаа. Сэрэгшэдэй нойод, уран зохёолшод, уран зурагшад, бусад Ород Эзэлһэн Уласай нойод-дарганууд Эрхүү руу Николай I Хаанаар эльгээдэһэн байна. Тэдээнһэй боложо, Эрхүү хото эрдэм ухаанай, хүүнэй хамтын ажаһууриин түб болобо. Мүнөөшье болотор эдээнһээ (декабристнуудһаа) үлэһэн соёлой түүхэ Эрхүү баряад байна. Тэрэ сагта баригдаһан баян, уран, гоё модон гэрнүүд мүнөө болотор Эрхүүгэй түб соо байдаг.
== Хүн зон ==
{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|+ 1856-20131856—2013 оной Эрхүү хотын ажаһуугшадай тоо<ref>[http://www.mojgorod.ru/irkutsk_obl/irkutsk/index.html Народная энциклопедия «Мой город». Иркутск.]</ref><ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года.  — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013.  — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов)]</ref>
|-
! width="100" | Он
! width="50" | 1856
! width="50" | 1897
|}
 
Эрхүү хотодо 2013 ондо 620 мянган хүн ажа һуужа байна. 2010 оной тоололгоһоо үндэһэлбэл 91.8 процентынь [[ородууд]], 2.3 процент [[буряад яһатан|буряадууд]], 1.,1 % [[украиншууд]], 0.,8 % [[татарнууд]].<ref>[http://irkutskstat.gks.ru/vpn2010/DocLib/vpn-2010-27.12.12.htm Население города Иркутска по данным Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref>
 
== Зүүлтэ ==